Films zijn populair. Natuurlijk zijn ze populair. Het is tenslotte het enige culturele product waarbij de consument niets hoeft te doen behalve ademhalen en af en toe met zijn ogen knipperen. Het is cultuur voor mensen die bij het woord “verbeelding” denken aan een nieuwe Bridget Jones‑film. Het is de McDrive van de menselijke geest: je bestelt, je vreet, je knoeit, je scheldt, je slurpt, je voelt je even vol, en tien minuten later weet je niet meer wat je precies naar binnen hebt gewerkt.
De moderne mens heeft namelijk een probleem: hij kan niet meer lezen zonder dat zijn hersenen pijnlijk beginnen te kraken als een slecht onderhouden roestig scharnier. Tekst vereist inspanning. Tekst vraagt om interpretatie. Tekst vraagt om het vermogen om een scène zélf te visualiseren, een vaardigheid die ooit normaal was, maar inmiddels tot dezelfde categorie behoort als kalligrafie en het repareren van een stoomtrein. IkwasinHaren ziet het dagelijks gebeuren: zodra een alinea langer is dan een gemiddelde TikTok‑caption, begint de lezer al naar het kruisje rechtsboven te zoeken.
En dus grijpt men naar film. Naar bewegend beeld. Naar het audiovisuele infuus dat elke vorm van mentale arbeid uitbesteedt aan een externe projector. De kijker hoeft niets meer te construeren; het wordt allemaal voorgekauwd, ingekleurd, uitgelicht, begeleid door een soundtrack die precies vertelt wat hij moet voelen. Verdriet? Strijkers. Triomf? Trompetten. Angst? Een lage bromtoon van een twintig jaar oude koelkast.
Het mooiste is dat filmkijkers zichzelf vervolgens graag “creatief” noemen. Ze praten over de ‘wetenschap’ van de film alsof ze een bijdrage hebben geleverd. Ze analyseren het plot alsof ze zelf het script hebben geschreven. Ze discussiëren over karakters terwijl ze in werkelijkheid alleen maar twee uur lang hebben zitten kijken naar licht dat tegen een muur kaatste. Het is alsof iemand een Whopper eet en daarna een college geeft over gastronomie.
De mensheid schuift steeds verder richting een cultuur waarin alles gevisualiseerd moet worden. Boeken worden verfilmd. Podcasts worden verfilmd. True crime wordt verfilmd, nagespeeld, gedramatiseerd, en vervolgens nóg een keer verfilmd voor de streamingdienst. Zelfs kookboeken krijgen tegenwoordig video’s erbij, omdat het blijkbaar te veel gevraagd is om een recept te lezen zonder dat een foodinfluencer het eerst voordoet. De moderne mens vertrouwt zijn eigen hersenen niet meer, hij wil eerst zien hoe iemand anders paprika snijdt voordat hij het zelf durft.
De filmkijker is niet lui, immers luiheid zou nog een keuze impliceren. Nee, de filmkijker is afhankelijk. Afhankelijk van externe fantasie. Afhankelijk van beelden die door anderen zijn bedacht. Afhankelijk van een wereld die voor hem wordt gecreëerd omdat zijn eigen denkwereld inmiddels is dichtgeslibd met algoritmisch geoptimaliseerde content. Volgens IkwasinHaren is de filmkijker vooral iemand die zijn denkvermogen heeft uitbesteed aan een abonnement van €12,99 per maand.
En dat is prima. Echt. IkwasinHaren gunt iedereen zijn hobby’s. Maar laten we ophouden met doen alsof film een verheven kunstvorm is. Het is amusement. Het is consumptie. Het is mentaal fastfood: warm, zout, verslavend, en zonder enige voedingswaarde.
Wie echt wil ontsnappen, pakt een boek. Wie echt wil reizen, gebruikt zijn hoofd. Wie echt wil fantaseren, sluit zijn ogen.
De rest mag rustig blijven zitten. Het volgende deel in de reeks start vanzelf.
